Charles Van der Stappen: de Sfinx

In de werken die de symbolistische wending in België aankondigen, neemt de Sfinx van Charles Van der Stappen een bijzondere plaats in. Het beeld, geïnspireerd door een Florentijns model met een oprijzende chimera in het haar en een draak die zich rond het voetstuk kronkelt, vertelt geen verhaal, maar wekt suggesties op. De licht gekantelde houding van het hoofd en de naar binnen gerichte blik creëren een actieve, bijna vorstelijke stilte. Hier laat Van der Stappen de narratieve logica van het naturalisme achter zich en verkent hij een kunst die de wereld niet langer verklaart, maar een innerlijke ruimte opent.

Deze Sphinx (ca. 1883) ontstond precies op het moment dat de Belgische beeldhouwkunst een nieuwe richting zocht, gevoed door spirituele en mentale vragen. Van der Stappen grijpt terug naar het fin‑de‑siècle‑verbeeldingswereld, doordrongen van mysterie, drempels en dubbelzinnigheid. Tussen de aardse draak onderaan en de chimera die het hoofd bekroont, lijkt de vrouwelijke figuur te zweven tussen materie en geest, duisternis en licht. Dit spel van tegenpolen sluit nauw aan bij de symbolistische gedachte: waarheid wordt niet opgelegd, maar moet worden aangevoeld in de ruimte tussen de vormen.

Door het cartouche op het voetstuk leeg te laten, drijft de beeldhouwer dit principe nog verder. De afwezigheid van een titel wordt een vorm van stilte, bijna een bewuste uitwissing. De toeschouwer wordt uitgenodigd om er zijn of haar eigen raadsel op te projecteren. Zo is De Sphinx niet zomaar een beeldhouwwerk, maar een van de vroegste tekenen van een Belgisch symbolisme dat—nog vóór het zo genoemd werd, de kunst benaderde als een open vraag in plaats van een vaststaand antwoord.

Brussl, privécollectie.
Foto's: Maison Hannon, Silvia Cappellari