Émile Gallé: Kastje met schermbloemmotief

Op het gelijkvloers bevindt zich het kleine salon, ook wel het ‘Damessalon’ genoemd. Een van de belangrijkste meubelstukken in deze ruimte is de het kastje aux ombelles (met schermbloemen), ontworpen door het atelier van Émile Gallé. Het meubel is versierd met een decor van schermbloemen, een motief dat een centrale plaats inneemt in de decoratieve opzet van het Maison Hannon. Het echtpaar Hannon koos expliciet voor dit thema bij de inrichting van hun woning, zoals blijkt uit een brief van 2 april 1904 van Émile Lang, productieverantwoordelijke van het atelier Gallé en verantwoordelijk voor de opvolging van de bestelling.

Het schermbloemmotief vormt een van de rode draden in de inrichting van het Maison Hannon. Het komt op verschillende plaatsen in het gebouw terug, van de klink van de voordeur tot de mozaïekvloer van de grote trappenhal. Die herhaling weerspiegelt het streven naar eenheid dat zo kenmerkend is voor de art nouveau, waarbij architectuur, interieurdecoratie en meubilair deel uitmaken van één samenhangende vormentaal die geïnspireerd is door de natuur. Het kastje van Gallé maakt volledig deel uit van dit netwerk van verwijzingen dat de visuele identiteit van het huis vormgeeft.

In het kleine salon werd destijds de prestigieuze glascollectie van Édouard en Marie Hannon tentoongesteld, met werken van onder meer Émile Gallé, Daum en de gebroeders Muller. Het meubelstuk vervulde daarbij een zeer specifieke functie. Dankzij haar talrijke vakken bood zij een ideale presentatie voor deze vazen en kunstobjecten, die Gallé zelf graag omschreef als ‘kristallen’. Het kastje was dus niet alleen een gebruiksvoorwerp, maar ook een echt tentoonstellingsmeubel avant la lettre.

De vervaardiging ervan is goed gedocumenteerd. Twee brieven van 3 oktober en 9 november 1904, evenals een factuur van 11 november 1904 waarin de prijs wordt vastgesteld op 1 500 frank, getuigen van het belang dat aan dit meubel werd gehecht binnen de inrichting van de woning.

Binnen het œuvre van Gallé behoort de reeks Aux Ombelles tot zijn meest prestigieuze meubelcreaties. De kunstenaar beschouwde ze zelf als een van zijn grootste successen, onder meer vanwege de rijkdom aan toegepaste technieken, met onder meer marqueterie, houtsnijwerk en een verfijnd gebruik van verschillende houtsoorten. Vandaag zijn slechts zes exemplaren bekend. Het meubel werd tentoongesteld op belangrijke exposities en vaak afgebeeld in tijdschriften uit die periode, waardoor het uitgroeide tot een van de meest emblematische verwezenlijkingen van Gallé als meubelontwerper.

Zoals bij veel van zijn creaties combineerde Gallé decoratieve kunst met poëzie. Op het meubel zijn verzen aangebracht uit Les Heures claires van Émile Verhaeren:

L’instant est si beau de lumière
Au fond de nous, de notre cœur.

Gallé hield van dergelijke inscripties, die een gebruiksvoorwerp omvormden tot wat hij een “sprekend object” noemde. Geïnspireerd door een Japanse traditie die hij bijzonder bewonderde, combineerde hij materiaal en tekst om voorwerpen een poëtische dimensie te geven. Hij putte daarbij uit uiteenlopende auteurs, van Shakespeare tot Zola en Verhaeren, en maakte van zijn meubels dragers van ideeën evenzeer als van vormen.

Tot op heden is het niet geweten wie de keuze maakte voor het kastje. Werd ze voorgesteld door Gallé zelf, in het kader van zijn visie als interieurontwerper? Of werd ze geselecteerd door Marie Hannon-Debard, die een bepalende rol speelde in de inrichting van het huis? De bronnen laten hierover geen uitsluitsel toe. Gezien de grote reputatie van het meubel in 1904 lijkt het echter waarschijnlijk dat de opdrachtgevers bewust een van de meest iconische creaties van de meester uit Nancy wilden verwerven.

Het exemplaar dat vandaag wordt getoond, wordt genereus in bruikleen gegeven door een particuliere verzamelaar. Dankzij deze bruikleen kan een belangrijk onderdeel van de oorspronkelijke samenhang tussen architectuur, meubilair en decoratieve kunst in het Maison Hannon opnieuw zichtbaar worden. Daarmee vormt Aux Ombelles een fraaie illustratie van het art-nouveau-ideaal van het totaalkunstwerk.